Khơi thông nguồn lực đất đai trong kỷ nguyên số

Đất đai chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi được quản trị bằng dữ liệu số, quy hoạch khoa học và thể chế đồng bộ.

Quản trị đất đai phải dựa trên dữ liệu số

Trong hai ngày 17-18/7, tại Hà Nội, Học viện Nông nghiệp Việt Nam phối hợp với Trường Đại học Nông Lâm (Đại học Huế) và Đại học Cần Thơ tổ chức Hội thảo khoa học Quản lý đất đai toàn quốc lần thứ IV với chủ đề "Khơi thông nguồn lực đất đai trong kỷ nguyên số".

GS.TS. Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: Mai Đan

GS.TS. Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho rằng đất đai là nguồn lực đặc biệt, giữ vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và tăng trưởng bền vững. Tuy nhiên, để nguồn lực này thực sự được phát huy, việc khai thác và quản lý đất đai phải được thực hiện trên nền tảng khoa học, công nghệ và dữ liệu số.

Theo Giám đốc Học viện, trong bối cảnh cả nước đang triển khai Nghị quyết số 18-NQ/TW, đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, cùng với việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục khơi thông và sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai thông qua hoàn thiện thể chế và đổi mới các công cụ quản lý.

Quy hoạch đất đai, đăng ký đất đai, tài chính đất đai và ứng dụng khoa học công nghệ cần được xem là những trụ cột để gia tăng giá trị sử dụng đất, đồng thời tạo nguồn thu bền vững cho ngân sách và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Đồng quan điểm, theo ông Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, đất đai là nguồn tài nguyên đặc biệt, là tài sản quan trọng của quốc gia, là đầu vào của phát triển, không gian của sinh kế, nền tảng của an ninh, quốc phòng và là nguồn lực lớn cho tăng trưởng bền vững.

Theo ông Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, đất đai là nguồn tài nguyên đặc biệt, là tài sản quan trọng của quốc gia. Ảnh: Mai Đan.

Trong những năm qua, hệ thống chính sách, pháp luật về đất đai đã từng bước được hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý quan trọng cho sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả. Tuy nhiên, nhiều "điểm nghẽn" vẫn tồn tại, từ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đến công tác giao đất, cho thuê đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng, định giá đất và thị trường quyền sử dụng đất…

Theo ông Khải, trong bối cảnh chuyển đổi số và cải cách bộ máy hành chính, quản lý đất đai cần chuyển mạnh từ quản lý đất đai theo phương thức hành chính truyền thống sang quản trị đất đai hiện đại, số hóa, minh bạch, liên thông và lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp, Nhà nước làm trung tâm. Muốn vậy, đất đai phải được điều tra, quy hoạch, định giá, sử dụng, giám sát và bảo vệ trên nền tảng dữ liệu tin cậy và công cụ quản lý tiên tiến.

Quy hoạch sử dụng đất là nền tảng của phát triển

Nếu coi dữ liệu số là "hạ tầng" của quản trị đất đai hiện đại thì quy hoạch sử dụng đất chính là công cụ cốt lõi để biến nguồn lực đất đai thành động lực phát triển.

Theo PGS.TS. Trần Trọng Phương, Trưởng Khoa Tài nguyên và Môi trường, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, trong bối cảnh hệ thống pháp luật về quy hoạch đang được điều chỉnh theo hướng tinh gọn và tích hợp, điều quan trọng không phải là giảm số lượng bản quy hoạch, mà là phải bảo đảm đầy đủ chức năng phân bổ nguồn lực, kiểm soát chuyển đổi mục đích sử dụng đất và tổ chức thực hiện trên thực tế.

PGS.TS. Trần Trọng Phương, Trưởng Khoa Tài nguyên và Môi trường, Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho rằng đổi mới công nghệ và tổ chức hành chính là chìa khóa nâng cao hiệu quả quản lý đất đai bền vững. Ảnh: Mai Đan.

Ông cho rằng, quy hoạch sử dụng đất không đơn thuần là công cụ phân chia chỉ tiêu diện tích giữa các ngành, lĩnh vực mà còn là nền tảng để tổ chức không gian phát triển, phân bổ nguồn lực và kiểm soát việc sử dụng tài nguyên đất một cách bền vững.

Trong bối cảnh từ giai đoạn 2026-2030 không còn lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp huyện và cấp xã, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm các chức năng cốt lõi của quy hoạch sử dụng đất không bị gián đoạn khi được tích hợp vào quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung cấp xã.

Ông phân tích, việc tinh gọn hệ thống quy hoạch là xu hướng phù hợp nhằm giảm chồng chéo và nâng cao hiệu quả quản lý. Tuy nhiên, tinh giản không đồng nghĩa với giản lược chức năng quản lý tài nguyên. Nếu chỉ tích hợp về mặt hình thức mà thiếu sự thống nhất về hệ thống loại đất, bản đồ, dữ liệu và giá trị pháp lý thì có thể phát sinh khoảng trống trong quản lý, ảnh hưởng đến công tác giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất cũng như thu hút đầu tư tại địa phương.

Theo PGS.TS. Trần Trọng Phương, quy hoạch sử dụng đất vẫn phải bảo đảm đầy đủ các chức năng phân bổ nguồn lực, xác định vị trí, ranh giới sử dụng đất, kiểm soát chuyển đổi mục đích và tổ chức thực hiện. Đây là cơ sở để cân bằng giữa nhu cầu phát triển công nghiệp, đô thị, hạ tầng với yêu cầu bảo vệ đất nông nghiệp, đất rừng, hệ sinh thái và an ninh lương thực.

Hội thảo quy tụ hàng trăm nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và đại diện nhiều địa phương nhằm trao đổi các giải pháp hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu quả quản trị đất đai trong bối cảnh chuyển đổi số và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Ảnh: Mai Đan.

Khi được xây dựng trên nền tảng dữ liệu số thống nhất, quy hoạch sẽ trở thành công cụ giúp các địa phương chủ động chuẩn bị quỹ đất, khai thác hiệu quả nguồn lực tài chính từ đất và giảm nguy cơ phát triển manh mún.

Từ kinh nghiệm quốc tế, ông cho rằng hiệu quả quản lý đất đai không phụ thuộc vào việc tồn tại nhiều hay ít loại quy hoạch, mà nằm ở khả năng kết nối giữa quy hoạch với dữ liệu địa chính, cơ sở dữ liệu đất đai và cơ chế thực thi. Đây cũng là nền tảng để xây dựng hệ thống quản trị minh bạch, tăng cường trách nhiệm giải trình và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận thông tin về đất đai.

Những quan điểm này cũng thống nhất với thông điệp xuyên suốt của hội thảo: muốn khơi thông nguồn lực đất đai phải bắt đầu từ hoàn thiện thể chế và đổi mới phương thức quản trị. Chuyển đổi số không chỉ là số hóa hồ sơ hay xây dựng cơ sở dữ liệu, mà cần gắn với đổi mới quy hoạch, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hoàn thiện các công cụ quản lý, để mỗi quyết định về đất đai đều dựa trên dữ liệu đầy đủ, minh bạch và có cơ sở khoa học.

Lan Chi - Trung Hiếu

https://nongnghiepmoitruong.vn/