Seminar khoa học về “Giám sát biến động không gian xanh đô thị tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh bằng dữ liệu viễn thám: cơ sở khoa học cho quy hoạch hạ tầng xanh” do TS. Ngô Thanh Sơn, nhóm nghiên cứu mạnh Đất – Nước và Dinh dưỡng cây trồng, trình bày tập trung vào một câu hỏi có ý nghĩa thực tiễn cao: không gian xanh đô thị ở Hà Nội và TP.HCM đang “tăng lên hay thu hẹp lại”, và quan trọng hơn, người dân đang được hưởng bao nhiêu m² cây xanh/người trong bối cảnh đô thị hóa nhanh. Nghiên cứu xem không gian xanh như một cấu phần của hạ tầng xanh, có vai trò điều hòa vi khí hậu, hỗ trợ sức khỏe cộng đồng và tăng khả năng chống chịu trước nắng nóng, ngập lụt.
Về phương pháp, báo cáo sử dụng chỉ số thực vật chuẩn hóa (NDVI) trích xuất từ ảnh vệ tinh Sentinel-2, xử lý trên nền tảng Google Earth Engine, kết hợp dữ liệu dân số để tính diện tích không gian xanh bình quân đầu người (m²/người). Ngưỡng nhận diện không gian xanh được xác lập bằng phân tích nhạy cảm tại các điểm kiểm chứng (mỗi thành phố 15 điểm, tối thiểu 1 ha), thống nhất NDVI = 0,4 làm ngưỡng phân loại; so sánh các lớp phủ bề mặt cho thấy khu xây dựng thường có NDVI < 0,05, thảm cỏ khoảng ~0,5 và thảm thực vật dày khoảng ~0,6. Cách tiếp cận này tạo ra một quy trình giám sát có thể lặp lại theo năm, phù hợp cho theo dõi dài hạn phục vụ quy hoạch.
Kết quả định lượng cho thấy sự chênh lệch rõ giữa hai đô thị và ngay trong nội đô. Trung bình, UGS/người của TP.HCM là 17,91 m², thấp hơn khoảng 26% so với Hà Nội; trong khi một số quận trung tâm ghi nhận mức rất thấp, chỉ khoảng 0,72–1,08 m²/người. Khi đối chiếu với khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới về mức tối thiểu 9 m² không gian xanh/người, các kết quả ở khu lõi đô thị đặt ra yêu cầu cấp bách về công bằng tiếp cận không gian xanh.
Trên chuỗi số liệu 2016–2024, nghiên cứu ghi nhận xu hướng suy giảm diện tích không gian xanh bình quân đầu người ở cả Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Xu thế này phản ánh đồng thời hai động lực: biến động (giảm/khó tăng) diện tích mảng xanh và gia tăng dân số đô thị, khiến chỉ tiêu m² cây xanh/người chịu áp lực giảm theo thời gian.
Từ góc độ chính sách, báo cáo đề xuất cần coi không gian xanh đô thị là một chỉ tiêu bắt buộc và có thể kiểm chứng trong quy hoạch, gắn với cơ chế giám sát định kỳ. Về giải pháp, cách tiếp cận nên dựa trên cấu trúc không gian đô thị: tại khu lõi mật độ cao, ưu tiên xanh hoá mái và mặt đứng công trình, tăng cây xanh đường phố và các mảng xanh quy mô nhỏ; tại khu vực ven đô, tập trung bảo tồn và mở rộng công viên, hành lang xanh, đồng thời kiểm soát chặt chuyển đổi đất xanh sang mục đích xây dựng nhằm duy trì “dự trữ xanh” cho phát triển dài hạn..
Seminar khép lại với một hàm ý có tính định hướng rõ rệt: trong khi các thảo luận về đô thị lâu nay thường ưu tiên “hạ tầng cứng” (đường sá, công trình, thoát nước…), thì nghiên cứu đã góp phần đặt hạ tầng xanh trở lại đúng vai trò của nó như một cấu phần thiết yếu của hệ thống hạ tầng đô thị không chỉ để “làm đẹp”, mà để cung cấp dịch vụ hệ sinh thái và giảm rủi ro khí hậu. Thông qua các chỉ báo định lượng dựa trên dữ liệu viễn thám (NDVI) và dân số, không gian xanh được chuyển từ một khái niệm mang tính cảm nhận sang một đối tượng có thể đo lường, giám sát theo thời gian, so sánh giữa các khu vực và đánh giá hiệu quả can thiệp. Cách tiếp cận này mở ra khả năng quản trị dựa trên bằng chứng: xác định “điểm nóng” thiếu hụt mảng xanh, theo dõi xu thế suy giảm theo chu kỳ quy hoạch, và thiết kế giải pháp phù hợp cấu trúc đô thị (lõi đô thị – vùng ven). Từ đó, hạ tầng xanh có cơ sở để được tích hợp như một chỉ tiêu bắt buộc trong quy hoạch và đầu tư công, góp phần hướng tới phát triển đô thị bền vững, nâng cao chất lượng sống, đồng thời tăng cường năng lực thích ứng với nắng nóng cực đoan, ngập lụt và các tác động liên quan biến đổi khí hậu.
    |
 |
| PGS.TS. Ngô Thanh Sơn trình bày seminar |
Link bài báo: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352938525003738
PGS.TS. Ngô Thanh Sơn – Nhóm NCM Đất – Nước và Dinh dưỡng cây trồng