Ngày 27/10/2026, Nhóm nghiên cứu mạnh Công nghệ sinh học Môi trường và Nông nghiệp, Khoa Tài nguyên và Môi trường, Học viện Nông nghiệp Việt Nam tổ chức Seminar khoa với sự tham gia báo cáo của các thành viên nhóm NCM và sinh viên ngành Nông nghiệp công nghệ cao. Buổi seminar là diễn đàn trao đổi học thuật, chia sẻ kết quả nghiên cứu và cập nhật những ứng dụng mới của công nghệ sinh học trong sản xuất nông nghiệp và bảo vệ môi trường.

Tại seminar các thành viên nhóm đã trình bày những báo cáo chuyên đề có tính ứng dụng cao, tập trung vào các vấn đề môi trường, an toàn thực phẩm, xử lý chất thải và phát triển vật liệu thân thiện với môi trường.

Mở đầu seminar, TS. Nguyễn Thị Khánh Huyền trình bày báo cáo “Động lực mê-tan trong hồ nước ngọt”. Báo cáo tập trung làm rõ quá trình hình thành, vận chuyển, oxy hóa và phát thải khí mê-tan (CH₄) trong hệ sinh thái nước ngọt. Mêtan có khả năng giữ nhiệt cao hơn và thời gian tồn tại trong khí quyển ngắn hơn so với CO2. Vì vậy, giảm phát thải CH4 có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế nóng lên trong ngắn hạn. Các hệ sinh thái nước ngọt, đặc biệt là hồ, là một trong những nguồn phát thải CH4 lớn trong tự nhiên và là mắt xích quan trọng trong chu trình CH4 toàn cầu. Trong hệ sinh thái hồ, CH4 chủ yếu hình thành trong trầm tích thiếu oxy, khi vi sinh vật chuyển hóa các cơ chất trong quá trình phân hủy chất hữu cơ. Sau khi hình thành, CH4 được vận chuyển lên khí quyển thông qua khuếch tán, bọt khí hoặc hệ thống mô khí của thực vật thủy sinh. Tuy nhiên, một phần CH4 sinh ra trong trầm tích sẽ được vi sinh vật tiêu thụ trong hệ sinh thái hồ trước khi được phát thải vào không khí. Theo các nghiên cứu trước đây, tỷ lệ CH4 bị oxy hóa có thể dao động từ 15–90%, tùy thuộc vào điều kiện của hệ sinh thái. Khoảng biến thiên rộng cho thấy hiệu quả của “bộ lọc sinh học” khác nhau đáng kể giữa các thủy vực, nên không thể áp dụng một tỷ lệ chung cho tất cả các hồ. Bài trình bày đề xuất nghiên cứu sâu hơn tại các vùng nhiệt đới như Việt Nam, kết hợp khảo sát đa dạng vi sinh vật, đo tốc độ phản ứng và xây dựng cân bằng CH4 cho toàn bộ hệ sinh thái hồ. Diễn giả lưu ý rằng số lượng gen hay thành phần quần xã chưa thể tự chứng minh mức độ hoạt động. Kết hợp bằng chứng sinh học với đo đạc trực tiếp sẽ giúp dự báo phát thải đáng tin cậy hơn.

leftcenterrightdel
TS. Nguyễn Thị Khánh Huyền trình bày báo cáo chuyên đề tại Seminar.
 TS. Nguyễn Thị Khánh Huyền trình bày báo cáo chuyên đề tại Seminar.

Tiếp nối chương trình, TS. Đoàn Thị Thúy Ái trình bày chuyên đề “Kỹ thuật xử lý mẫu trong phân tích Auramine O trong một số nền mẫu trái cây”. Auramine O (Vàng ô) là phẩm màu công nghiệp có nguy cơ gây ung thư cao, bị cấm hoàn toàn trong thực phẩm nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ bị lạm dụng để tạo màu cho  một số trái cây như sầu riêng, mít. Việc kiểm soát tồn dư ở mức vết gặp nhiều trở ngại do nền mẫu trái cây  này rất phức tạp, giàu đường, axit hữu cơ và đặc biệt là hàm lượng lipid cao gây ảnh hưởng tín hiệu mạnh trên đầu dò khối phổ. Báo cáo giới thiệu quy trình QuEChERS cải tiến kết hợp kỹ thuật làm lạnh ở -18 °C. Mẫu sau khi chiết bằng axetonitril với sự hỗ trợ của sóng siêu âm và phân tách pha bằng hệ muối (4g MgSO4, 1g NaCl) được giữ lạnh để loại bỏ lipid/sáp mà không làm thất thoát chất phân tích. Dịch chiết sau đó được pha loãng tỷ lệ 1:1 và lọc qua màng PTFE 0.22 µm trước khi phân tích trên hệ thống UPLC- MS/MS ở chế độ MRM. Kết quả thẩm định cho thấy phương pháp đạt độ tin cậy và độ nhạy rất cao: pic sắc ký đối xứng chuẩn Gauss, thời gian lưu ổn định tại 3,43 phút, đáp ứng đủ 4 điểm nhận dạng (IP) theo TCVN 12267:2018; khoảng tuyến tính 0,1 - 10µg/L; R2 >0,995; giới hạn phát hiện LOD = 0,3µg/kg và giới hạn định lượng LOQ = 1,0µg/kg; độ thu hồi đạt 80 - 110%; RSD<15% hoàn toàn đáp ứng tiêu chuẩn AOAC.

leftcenterrightdel
TS. Đoàn Thị Thúy Ái trình bày báo cáo chuyên đề tại Seminar.
TS. Đoàn Thị Thúy Ái trình bày báo cáo chuyên đề tại Seminar. 

Ở nhóm chủ đề xử lý chất thải và bảo vệ môi trường, PGS.TS. Nguyễn Thị Minh trình bày tham luận “Tuyển chọn giống vi sinh vật dùng để xử lý phân gà công nghiệp”. Báo cáo đề cập tiềm năng tận dụng nguồn dinh dưỡng trong phân gà công nghiệp để sản xuất phân bón hữu cơ, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xử lý triệt để các vi sinh vật gây hại và mầm bệnh trước khi đưa vào sử dụng.

Trên cơ sở 7 mẫu phân gà thu thập tại khu vực Hà Nội và Bắc Giang đã phân lập được 48 chủng vi sinh vật gồm 4 nhóm vi khuẩn, nấm men, nấm mốc và xạ khuẩn, trong đó chủ yếu là vi khuẩn chiếm 77,1%. Đã tuyển chọn được 8 chủng vi sinh vật có đặc tính sinh học tốt và an toàn để sản xuất chế phẩm sinh học dùng xử lý phân gà công nghiệp. Các chủng này đều có khả năng phân giải các chất hữu cơ  cao (vòng phân giải protein và xenlulo > 2,5cm, tinh bột >2,0cm); có khả năng chịu nhiệt tốt (từ 30-60oC), thích ứng pH rộng (pH=4-8), kháng kháng sinh cao (800-1000 mg streptomycin/L), đề kháng vi sinh vật gây hại, và sinh trưởng tốt trên các nguồn dinh dưỡng C, N khác nhau. Chế phẩm từ vi sinh vật tuyển chọn dùng để xử lý phân gà công nghiệp đạt TCVN 6168:2002. Chế phẩm có tác dụng gia nhiệt nhanh, giúp rút ngắn thời gian ủ và tiêu diệt được mầm bệnh. Phân hữu cơ tạo thành từ xử lý phân gà đạt tiêu chuẩn theo QCVN 106:2025/BNNMT, đảm bảo bón cho cây trồng.

Tiếp đó, ThS. Lê Minh Nguyệt trình bày chuyên đề “Chuỗi tích lũy độc tố PCBs trong môi trường”. Báo cáo cung cấp những thông tin về nguồn gốc, con đường phát tán và khả năng tích lũy sinh học của nhóm hợp chất Polychlorinated Biphenyls (PCBs) – các hóa chất hữu cơ tổng hợp từng được sử dụng rộng rãi trong thiết bị điện, công nghiệp và nhiều sản phẩm khác do có tính ổn định hóa học cao.

leftcenterrightdel
 ThS. Lê Minh Nguyệt trình bày nghiên cứu

PCB (Polychlorinated Biphenyls) không hề tồn tại sẵn trong tự nhiên. Đây là một nhóm các hóa chất hữu cơ hoàn toàn do con người tổng hợp nên từ những năm 1929. Sự hiện diện của PCB trong môi trường tự nhiên ngày nay (trong đất, nước, không khí và sinh vật) thuần túy là kết quả của sự ô nhiễm và tích tụ độc hại do các hoạt động công nghiệp trước đây để lại. Trước khi bị cấm trên toàn cầu do độc tính cao, PCB được sử dụng rộng rãi làm chất cách điện, chất làm mát trong máy biến áp, tụ điện, và phụ gia trong sơn, nhựa, thuốc trừ sâu. Chúng rò rỉ vào tự nhiên qua ba con đường chính: Rò rỉ dầu chứa PCB tràn ra từ các thiết bị điện cũ; rác thải công nghiệp chứa PCB bị đổ trộm hoặc chôn lấp không đúng cách, ngấm vào nguồn nước ngầm, sông ngòi; đốt cháy không hoàn toàn các vật liệu chứa PCB làm hóa chất này bay hơi và khuếch tán vào bầu khí quyển. Do đặc tính hòa tan tốt trong chất béo (mỡ động vật), PCB xảy ra hiện tượng khuếch đại sinh học theo chuỗi thức ăn: PCB lắng xuống nước, bám vào sinh vật phù du và động vật giáp xác nhỏ; cá nhỏ ăn sinh vật phù du và tích tụ PCB trong các mô mỡ; cá lớn ăn cá nhỏ, khiến hàm lượng PCB trong cơ thể cá lớn tăng lên gấp nhiều lần; động vật ăn thịt hàng đầu (chim săn mồi, gấu) và con người ăn các loại cá này sẽ phải hấp thụ lượng PCB ở mức độ cao nhất và nguy hiểm nhất. Khi tích tụ trong cơ thể sinh vật, PCB gây ra hàng loạt vấn đề nghiêm trọng như: gây ung thư, làm suy giảm hệ miễn dịch, gây dị tật bẩm sinh, làm giảm khả năng sinh sản của sinh vật và làm rối loạn hệ nội tiết.

leftcenterrightdel
 PGS.TS. Nguyễn Thị Minh trình bày nghiên cứu

Khép lại chuỗi báo cáo, TS. Đào Thị Thùy Linh trình bày tham luận “Kỹ thuật tổng hợp và đặc trưng cấu trúc hình thái của than hoạt tính từ sinh khối bã chè”. Nghiên cứu tập trung vào việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp – bã chè – làm nguyên liệu chế tạo vật liệu carbon xốp có tiềm năng ứng dụng trong xử lý môi trường.

Tác giả đi sâu vào quy trình kỹ thuật tổng hợp và phân tích đặc trưng cấu trúc của than hoạt tính từ bã chè, phương pháp xử lý hóa học sử dụng Ca(OCl)2 với các tỷ lệ khác nhau. Quá trình gia nhiệt tiếp nối ở nhiệt độ 800°C trong 1 giờ đã tạo ra các dòng vật liệu tương ứng, ký hiệu là C21 và C11. Cấu trúc vật liệu mới được phân tích chuyên sâu thông qua kỹ thuật nhiễu xạ tia X (XRD) tiên tiến. Kết quả phổ XRD đã xác nhận thành phần carbon của cả hai mẫu này chủ yếu tồn tại ở cấu trúc vô định hình với mức độ trật tự tinh thể thấp. Bên cạnh đó, hình thái bề mặt của vật liệu được quan sát trực quan bằng kính hiển vi điện tử quét (SEM). Hình ảnh SEM minh chứng rằng mẫu C21 phát triển cấu trúc bề mặt xốp rõ rệt so với mẫu C11. Mật độ lỗ xốp của C21 cũng cao hơn, phân bố đồng đều và bề mặt tinh khiết hơn. Những đặc điểm cấu trúc xốp này đóng vai trò quyết định khả năng tương tác với các chất ô nhiễm. Tham luận mang đến minh chứng khoa học cốt lõi, làm cơ sở vững chắc cho việc lựa chọn tỷ lệ biến tính trong chế tạo vật liệu carbon xốp.

leftcenterrightdel
TS. Đào Thị Thùy Linh trình bày nghiên cứu tại Seminar. 

Các báo cáo tại Seminar đã thể hiện sự đa dạng trong định hướng nghiên cứu của Nhóm nghiên cứu mạnh Công nghệ sinh học Môi trường và Nông nghiệp, từ nghiên cứu quá trình sinh học trong hệ sinh thái, kiểm soát an toàn thực phẩm, xử lý chất thải chăn nuôi đến đánh giá độc chất và phát triển vật liệu mới từ phụ phẩm nông nghiệp. Những kết quả nghiên cứu không chỉ có giá trị về mặt khoa học mà còn hướng tới giải quyết các vấn đề thực tiễn trong sản xuất nông nghiệp và bảo vệ môi trường.

Buổi seminar diễn ra trong không khí trao đổi cởi mở, sôi nổi với sự quan tâm của đông đảo sinh viên ngành Nông nghiệp công nghệ cao. Đây là cơ hội để sinh viên tiếp cận các hướng nghiên cứu mới, tìm hiểu phương pháp và kết quả nghiên cứu thực tiễn, đồng thời tăng cường kết nối với các nhà khoa học. Thông qua hoạt động seminar định kỳ, Nhóm nghiên cứu mạnh tiếp tục thúc đẩy trao đổi học thuật, phát huy năng lực nghiên cứu của các thành viên, khuyến khích tinh thần sáng tạo và gắn kết hoạt động nghiên cứu khoa học với công tác đào tạo của Khoa Tài nguyên và Môi trường, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

ThS. Nguyễn Tú Điệp - Nhóm NCM Công nghệ sinh học Môi trường và Nông nghiệp