ESG – xu hướng mới trong phát triển sản xuất bền vững

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và các vấn đề xã hội ngày càng tác động đến hoạt động kinh doanh, phát triển bền vững đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với doanh nghiệp. ESG (Environmental, Social and Governance – Môi trường, Xã hội và Quản trị) là một khung tiếp cận giúp đánh giá mức độ doanh nghiệp quản lý các tác động về môi trường, xã hội và quản trị, qua đó hướng hoạt động sản xuất, kinh doanh tới sự phát triển bền vững hơn.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), ESG không chỉ liên quan đến trách nhiệm với môi trường và xã hội mà ngày càng gắn với năng lực cạnh tranh và khả năng tiếp cận thị trường. Việc thực hiện ESG có thể giúp doanh nghiệp sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, giảm chi phí và rủi ro, nâng cao chất lượng quản trị, đồng thời đáp ứng tốt hơn yêu cầu của khách hàng, doanh nghiệp lớn, tổ chức tài chính và thị trường xuất khẩu.

Tuy nhiên, DNNVV cũng là nhóm gặp nhiều khó khăn trong quá trình chuyển đổi ESG do hạn chế về tài chính, công nghệ, nhân lực và dữ liệu. Vì vậy, thúc đẩy sản xuất bền vững theo định hướng ESG không thể chỉ dựa vào sự chủ động của doanh nghiệp mà cần có các chính sách hỗ trợ phù hợp, giúp DNNVV từng bước biến yêu cầu ESG thành cơ hội đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Thực trạng và khó khăn của DNNVV khi thực hiện ESG

Mặc dù ESG ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng trong hoạt động kinh doanh, việc thực hiện ESG tại các DNNVV vẫn còn ở giai đoạn đầu và chưa đồng đều. Nhiều doanh nghiệp đã quan tâm đến tiết kiệm năng lượng, giảm chất thải, cải thiện điều kiện lao động và nâng cao tính minh bạch, nhưng chưa hình thành được hệ thống ESG toàn diện. Một bộ phận DNNVV vẫn xem ESG chủ yếu là chi phí và yêu cầu tuân thủ, thay vì một công cụ nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn.

Rào cản lớn đối với DNNVV là hạn chế về tài chính, công nghệ và nhân lực chuyên môn. Chuyển đổi sản xuất theo hướng bền vững đòi hỏi đầu tư vào công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng, xử lý chất thải và hệ thống quản lý dữ liệu ESG, trong khi khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp còn hạn chế. Bên cạnh đó, nhiều DNNVV chưa có nhân sự chuyên trách và gặp khó khăn trong thu thập, đo lường và báo cáo các chỉ tiêu ESG.

Trong khi đó, yêu cầu ESG ngày càng gia tăng từ khách hàng, doanh nghiệp lớn, chuỗi cung ứng và thị trường xuất khẩu vừa tạo động lực, vừa tạo áp lực cho DNNVV. Những doanh nghiệp chưa đáp ứng được các yêu cầu về môi trường, lao động, nguồn gốc nguyên liệu và minh bạch thông tin có thể gặp khó khăn trong duy trì và mở rộng thị trường. Vì vậy, ESG đang dần chuyển từ một lựa chọn mang tính tự nguyện thành một yếu tố quan trọng của năng lực cạnh tranh.

Thực trạng trên cho thấy DNNVV không chỉ thiếu nhận thức mà còn thiếu nguồn lực và năng lực thực hiện ESG. Do đó, thay vì chỉ đặt ra yêu cầu tuân thủ, cần xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp với quy mô và mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp, giúp ESG trở thành động lực cho đổi mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy sản xuất bền vững.

Chính sách thúc đẩy sản xuất bền vững theo ESG

Để ESG thực sự trở thành động lực cho sản xuất bền vững, chính sách hỗ trợ DNNVV cần chuyển từ cách tiếp cận “yêu cầu tuân thủ” sang “tạo điều kiện để doanh nghiệp chuyển đổi”.

Thứ nhất, hoàn thiện khung hướng dẫn ESG theo hướng đơn giản, minh bạch và phù hợp với quy mô DNNVV, giúp doanh nghiệp xác định các tiêu chí ưu tiên và từng bước nâng cao mức độ thực hiện thay vì áp dụng đồng loạt các yêu cầu phức tạp.

Thứ hai, tăng cường hỗ trợ tài chính thông qua tín dụng xanh, hỗ trợ lãi suất, bảo lãnh tín dụng và các quỹ hỗ trợ đổi mới công nghệ. Ưu tiên các dự án tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, sử dụng công nghệ sạch và phát triển kinh tế tuần hoàn nhằm giảm chi phí ban đầu của quá trình chuyển đổi ESG.

Thứ ba, nâng cao năng lực ESG cho doanh nghiệp thông qua đào tạo, tư vấn và các công cụ tự đánh giá. Nhà nước, hiệp hội doanh nghiệp và các tổ chức hỗ trợ cần giúp DNNVV xác định bắt đầu từ đâu, đo lường như thế nào và cải thiện ra sao, đồng thời hỗ trợ xây dựng hệ thống dữ liệu và báo cáo ESG phù hợp.

Thứ tư, thúc đẩy đổi mới công nghệ và sản xuất xanh, tập trung vào tiết kiệm năng lượng, giảm chất thải, sử dụng hiệu quả nguyên liệu, tái chế và kinh tế tuần hoàn. Chính sách cần được thiết kế phù hợp với đặc thù từng ngành để tạo ra tác động thực chất đến hoạt động sản xuất.

Cuối cùng, tạo động lực thị trường cho DNNVV thực hiện ESG thông qua hỗ trợ chứng nhận, kết nối với doanh nghiệp lớn và chuỗi cung ứng, thúc đẩy mua sắm xanh và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu ESG của thị trường xuất khẩu. Khi ESG vừa được hỗ trợ bởi chính sách, vừa tạo ra cơ hội tiếp cận thị trường, doanh nghiệp sẽ có động lực mạnh hơn để chuyển ESG từ một khoản chi phí thành một khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh và tăng trưởng dài hạn.

ESG đang trở thành xu hướng quan trọng trong phát triển sản xuất bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đối với DNNVV, cần một hệ thống chính sách hỗ trợ đồng bộ, phù hợp, giúp doanh nghiệp từng bước biến ESG từ áp lực tuân thủ thành động lực đổi mới và phát triển bền vững.

TS. Nguyễn Thị Huyền Châm

 Nhóm NCM Kinh tế và Quản lý TNMT