Xã hội học kinh tế (Economic sociology) là một nhánh quan trọng của xã hội học, nghiên cứu mối quan hệ tương tác giữa các hiện tượng kinh tế và cấu trúc xã hội. Xã hội học kinh tế phát sinh từ hai nguồn gốc khoa học trong kinh tế học thế kỷ XVIII và Xã hội học thế kỷ XX tạo thành một truyền thống phát triển kép. Khác với cách tiếp cận truyền thống chỉ xem xét kinh tế qua lăng kính quy luật cung - cầu hay thị trường tự do thì điểm đặc biệt của xã hội học kinh tế là sử dụng cách tiếp cận liên ngành giữa xã hội học và kinh tế học. Xã hội học kinh tế nghiên cứu mối quan hệ giữa xã hội – con người và kinh tế nhấn mạnh rằng hành vi kinh tế luôn “được nhúng” (embedded) trong các quan hệ xã hội, thể chế, văn hóa và quyền lực.
Xã hội học kinh tế cung cấp cho người học ngành xã hội học một cách hệ thống các lý thuyết nền tảng về: xã hội học - kinh thị trường, xã hội học kinh tế - lao động, xã hội học kinh tế - quản lý và xã hội học kinh tế - doanh nghiệp. Bằng cách phân tích sự phát triển của kinh tế thị trường đến tác động của các yếu tố văn hóa đối với mô hình doanh nghiệp, xã hội học kinh tế không chỉ mang đến tri thức nền tảng mà còn giúp người học có được những công cụ phân tích hữu ích.
Trong sự phát triển kinh tế thị trường hiện đại, xã hội học kinh tế quan tâm nghiên cứu vấn đề thị trường bởi nó là yếu tố làm xã hội năng động và chuyển biến nhanh chóng. Song, sự phát triển thị trường còn tạo nên sự phân hóa xã hội và kéo theo sự chênh lệch trong mức sống và phân hóa giàu nghèo. Công bằng xã hội là vấn đề không tách khỏi thể chế thị trường và những chính sách điều tiết sự phân hóa XH
Một số lĩnh vực hoạt động của kinh tế thị trường
Vấn đề xã hội học kinh tế - lao động cũng được xã hội học kinh tế quan tâm nghiên cứu, xem xét lao động với tư cách là hiện tượng xã hội nảy sinh, biến đổi và phát triển trong bối cảnh xã hội nên rất chú ý tìm hiểu sự hình thành thị trường lao động, sự di động xã hội và sự cạnh tranh trên thị trường lao động.
Về vấn đề doanh nghiệp, xã hội học kinh tế tiếp cận doanh nghiệp với tính cách là kiểu quan hệ giữa con người và xã hội được tổ chức và định hướng vào sản xuất, phân phối và tiêu dùng các sản phẩm hàng hóa và dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường. Xã hội học kinh tế đi sâu nghiên cứu “Tinh thần doanh nghiệp” và “Văn hóa doanh nghiệp” - cái tạo nên bản sắc xã hội của nhà doanh nghiệp chứa đựng trong văn hóa của xã hội học và phẩm chất cá nhân. Đây là những vấn đề rất quan trọng trong sự phát triển của doanh nghiệp.
Có thể nói, Xã hội học kinh tế cung cấp một khung phân tích toàn diện để hiểu các hiện tượng kinh tế trong xã hội. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số, xã hội học kinh tế ngày càng trở nên quan trọng, mang lại nhiều đóng góp trong việc giải thích các hiện tượng kinh tế - xã hội, nhấn mạnh vai trò của yếu tố xã hội trong thị trường và hỗ trợ xây dựng chính sách công hiệu quả. Đồng thời, xã hội học kinh tế đóng góp hữu ích cho việc nghiên cứu và thực hành xã hội học kinh tế tại Việt Nam, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững và toàn diện của nền kinh tế - xã hội trong kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Lê Thị Kim Thanh – Khoa khoa học xã hội